İş Makinası Yürüyüş Makaralarında Aşınma

YÜRÜYÜŞ MAKARALARINDA AŞINMA

Yürüyüş makaralarındaki aşınmaların ölçümü ve yorumlanması en zor işlemlerden biridir. Bazen bütün ölçümleri yapmak mümkün olmayabilir. Bütün makara iç ve dış flanşlarındaki ölçümleri yapmak yerine bazı kabullenmelere ve yorumla­malar yapılabilir. Burada önerilen ölçüm teknikleri en sağlıklı olanlardır. Ölçü aletlerinde bazı değişik­likler yapılarak ölçüm kolaylaştırılabilir ancak ölç­me hassasiyetini arttırmaz.

Diş aşınmaları ölçme şekli: Ölçümler üç şekilde ya­pılabilir.

1. Pergel ile diş çapı ölçümü
2.Derinlik kumpası ile flanş ölçümü
3.Ultrasonik indikatörle makara rim kalınlığının öl­çümü

Pergelle ölçüm:
Pergel ile makaranın en çok aşınan Cen kü­çük çap) yüzeyi ölçü­lür. Pergeli ileri geri gezdirerek bu çap bu­lunmalıdır. Ölçümde diş orta ekseni esas alınmalıdır.
Pergel ile ölçümde yapılan bazı hatalar:

1. Pergelin ileri-geri gezdirilerek en küçük çapın bulunamaması, bulunan aşınma çapının genellik­le aşırı ölçülerde olması veya gerçek aşınma değe­rinin tespit edilememesi.
2. İç ve dış Diş çapları ölçümlerinde hatalı değerler okunması: aşınma miktarının önemsenmemesi so­nucunu doğuracaktır.
3. Kumpası çok sıkarak ölçü alınması sonucu per­geldeki esnemeler yanlış değerlerin okunmasına neden olacaktır.
4. Ölçü alınan yüzeylerin temizlenmemesi gerçek aşınma değerinin tespitini güçleştirecektir.

Derinlik kumpası ile ölçüm:
Şekilde görüleceği üzere derinlik kumpası makara dış flanşları üzerine yerleştirilir ve aşınmanın en çok olduğu oyuklardan ölçü alınır. Alınacak ölçü­lerde en büyük değer aşınmanın en çok olduğu noktayı gösterir.

Ultrasonik indikatörle ölçüm:
Ölçümler aşınan yüzey ile makara iç çapı arasında­ki mesafeyi vermektedir.
Kapak bağlantı cıvata delikleri ölçüm sonucunu yanıltabileceğinden çok önemlidir. Ölçüm propu­nun iki cıvata yuvası orta noktasına konularak öl­çüm yapılmalıdır. Bazı makinaların makaralarında bu yuvalar belirgin olmayabilir. Bu takdirde yapı­lan ölçümlerdeki anormal farklı değerler cıvata yu­vası olarak değerlendirilmelidir.

Ön ve Arka Yürüyüş makaralarından ölçü almak:
Makara muhafazaları veya başka engellerle bütün makaraların ölçüsünü almak mümkün değilse, ar­ka makaraların ölçüleri değerlendirme açısından çok önemlidir. Daha sonra ön makaranın aşınma değerlerinin tespiti önem taşır. Alınan aşınma öl­çüleri emniyetli değerlerde olmalıdır. Makaralarda onarım zamanın geldiğinin en önemli göstergesi, en çok aşınan arka ve ön makaralardan alınan öl­çülerdir.

Aşınma limitleri:
Makara dişlerinde görünen aşınma zincir aşınması olarak değerlendirilebilir. Bu aşınma makara flan­şında, palet pim ve burçlarındaki aşınmalarında etkili olduğu bir sonuçtur. Bu nedenle ortalama aşınma makarası zincir aşınmasına eşdeğerdedir denilebilir. Ancak ön ve arka makaralarda aşınma değerinin fazla olduğu akıldan çıkarılmamalıdır. Zincirin aşınma onarım değerine gelmesinde4n önce ön ve arka makaraların aşınma limitine ulaşı­mı ortaya çıkar.
Makaraların aşınma değeri % 100 ü geçtiğinde ma­kara kaynak onarımı imkansızlaşır. Örneğin %90 zincir aşınması sonucu ön ve arka makaralarda % 110 aşınma görülür. Makarada kırılma, çatlama benzeri yapısal hasarlar ortaya çıkar.

Aşınma tabloları:
Bakla ve makara dişlerine ait aşınma tablolarında da olduğu şekilde sertleştirilmiş yüzeyden sonra ulaşılabilecek en fazla aşınma değerleri belirtilmiş­tir. Bu aşınma yeni makara aşınmasından üç kat daha hızlıdır.

YÜRÜYÜŞ MAKARALARINDA AŞINMA ŞEKİLLERİ
Diş aşınması: Cnormal aşınma şekli)
NEDENİ: Bakla ray yüzeyinde çalışan yürüyüş makara diş­lerinin normal sür­tünme ve yuvarlan­ma aşınması.
SONUÇ: Pimden flanşa kadar makara ve baklalarda aşınma görülür.
ÖNLENMESİ: Kontrol edilebilir nedenler ortadan kaldırılır. Özellikle çok geniş pabuç kullanma ve gereksiz dönüşlerden kaçınma gibi.
Flanş kenar aşınması: Ciç ve/veya dış flanş kenarı)
NEDENİ: Bakla ray yüzeyinde çalışan yürüyüş ma­kara flanşının normal sürtünme ve yuvarlanma aşınması.
SONUÇ: Makaraların düzgün çalışmasını ve kay­nak onarım imkanını ortadan kaldırır.
ÖNLENMESİ: Kont­rol edilebilir neden­ler ortadan kaldırılır. Özellikle çok geniş pabuç kullanma ve gereksiz dönüşler­den kaçınma gibi.

Flanş üst aşınması:
NEDENİ: Bakla ray yüzeyinde çalışan yürüyüş ma­kara flanşının bakla pim yuvasındaki boşluk nede­ni ile sürtünme ve yuvarlanma aşınması.
SONUÇ: Makaraların kaynak onarım imkanını or­tadan kaldırır. Pim yuvalarını aşındıra­rak zayıflatır ve ona­rımı güçleştirir.
ÖNLENMESİ: Kont­rol edilebilir neden­ler ortadan kaldırılır. Özellikle çok geniş pabuç kullanma ve gereksiz dönüşlerden kaçınma gibi.

HIZLANDIRICI NEDENLER: Makina ağırlığı, motor gücü CHP), çalışma hızı yürüyüş makara şasisi ara­sına malzeme birikimleri, zemin şartları ve çalışma sonucu iç ve dış ile ön ve arka makaralarında aşın­malarında dengesizlik görülebilir. Dönüşlerde ya­nal sürtünmeler artar. Çok geniş pabuçlar ve geniş paletler nedeniyle yuvarlak formlarda aşınmalar ortaya çıkar.

CYukarıdaki üç soruda da hızlandırıcı nedenler aynıdır.)

MAKARALARDA KAYNAK ONARIMI, YER DEĞİŞTİRME VEYA YENİLEME KURALLARI
Kaynak onarılımı:
Makara dişlerinde kaynak onarımı yapılıp yapılma­yacağına karar verebilmek için içten veya dıştan aşınma şekli incelenir. Aşınma tabloları yoksa ve aşınma miktarını ölçmek mümkün olmazsa, görü­nüşe bakarak genelolarak değerlendirme yapılır. Makaralarda %70 ila % 110 oranlarında ise kaynak onarımı kabul görür. Ancak ideali %100 aşınma oranıdır.
Makaralarda yer değiştirme:
Çalışma şartlarının değişkenliği sonucu arka, ön ve orta makaralarda farklı aşınma oranları ortaya Çı­kar. Aşınma oranlarını dengelemek amacıyla za­man zaman makaraların yerleri önden ve arkadan ortaya-ortadan öne ve arkaya değiştirilerek eşit aşınmaların sağlanması istenir. Bunun sonucunda makaraların hepsi yaklaşık aynı zamanda kaynak onarımı ile yenilenebilir. Makaraların yer değiştiril­me işçilik maliyeti sağlayacağı faydaya göre önemsiz kalacaktır.
Yenileme kuralları:
1. Makara aşınma yüzdesi tüm makaraların ortala­ma aşınma miktarının %30 unu kesinlikle geçme­melidir.
2. Makaraların ortalama aşınma miktarı %50 oldu­ğu zaman yer değiştirilmelidir. En fazla %60 aşın­ma oranı kabul edilebilir.
3. Yer değiştirirken aynı tip flanşlı makaralardan, en çok aşınanını en az aşınan makara ile, ikinci de­rece çok aşınan makarayı ikinci derece az aşınan makara ile değiştirme şeklindeki sıralamaya uyul­malıdır.
4. Taşıyıcı ve yürüyüş makaralarının aşınma mik­tarlarına göre soldan sağa yer değişimide aşın­manın düzgün ve eşit oranlarda olmasını sağla­yacaktır.
Örnek makara yer değiştirme tablosu:

CER DİŞLİLERİNDE AŞINMA
Üçgen paletli makinalar da cer dişlilerindeki aşın­ma üç diş arasındaki mesafenin ölçümü ile belirle­nir. Yandaki şekilde görüldüğü gibi birinci dişin ileri kuvvet uygulama yüzeyi ile üçüncü dişin ters yüzü arası ölçülür. Ölçü alınan dişler aynı segman­da olmalıdır. Farklı segmanlardan alınan diş ölçü­leri yanlış ve yanıltıcı değerler verecektir. Düz pa­letli makinaların diş ölçümü için özel aşınma ölç­me gereçlerinden faydalanılır. Bu ölçümlerle dişte­ki aşınma ve yapısal dayanım miktarı ölçülerek burçların çevrilmesindeki sonra kullanma imkanı belirlenir. Bu ölçü aleti sadece burçlar çevrilince veya değişince cer dişlerindeki ölçüyü tespit için kullanılır. Cer dişlerinde aşınma miktarı, kullanma­ya uygun olup olmadığı veya yapısal bozulmaları bu özelletlerle anlaşılabilir. Alet dişler arasına sivri ucu diş dibine değiyorsa, cer dişlerini çevrilen ve­ya yenilenen burçlarla kullanmak doğru değildir. Aşınma ömrü tamamlanmış demektir. Eğer aletin sivri kenarları dişlere oturmuş ve alt noktası cer diş dibine değmiyorsa, burçların aşınma ömrünü karşılayıp karşılayacak kadar cer dişi aşınma payı var demektir.

CER DİŞLERİNDE AŞINMA ŞEKİLLERİ
Cer diş aşınma aleti ile dişlerin aşınma şeklini belir­lemek çok kolay bir işlemdir. Aynı zamanda burç­ların aşınmasına bağlı olarak cer dişlilerin tekrar kullanımını belirlemek mümkündür. Daha öncede bahse dildiği gibi alet ile dişlerin yenilenen burç aşınma ömrünü karşılayıp karşılamayacağını anla­mak mümkündür.

Dişin ileri yönde uç aşınması:
NEDENİ: Burçların malzeme birikimi veya iç aşın­ma sonucu palet uzaması gibi neden­lerle cer dişlerine tam oturarak çalış­mamasından kay­naklanan sürtünme aşınması.

HIZLANDIRICI NEDENLER: Makina ağırlığı, motor gücü CHP), çalışma hızı yürüyüş makara şasisi ara­sına malzeme birikimleri, Çok geniş pabuçlar ve geniş paletler geri çalışmada ortaya çıkan yükler.
SONUÇ: Sadece cer dişlerinde değil, diş iç aşınma ömrünü de belirleyeceğinden cer dişlilerinin tek­rar kullanılmasını kısıtlar.
ÖNLENMESİ: Kont­rol edilebilir neden­ler ortadan kaldırılır. Aşınmalar geri yön­de de görülüyorsa aynı nedenler geçer­lidir. Uç aşınmaları nedeniyle cer segmanları değiştirilmez. Diş ölçme aleti ile ölçüm sonucu aşınma tespit edilirse dişli segmanlarını değiştirmelidir.
Diş yanak ve köşe uçlarının aşınması:
NEDENİ:
1. Cer dişi iç ve dış kenarları ovalleşmesi, yağlı tip paletlerde yılan kavi çalışma sonucu.
2. Cer ve taşıyıcı makara şasisinde eksenel kaçıklık olması.
HIZLANDIRICI NEDENLER: Uygun olmayan çalış­ma zemini ve şevde çalışma, çok geniş çalışma, yı­lan kavi çalışan paletler.
SONUÇ: Bakla ve burç aşınmaları artması, eksenel kaçıklık varsa burçta düzgün olmayan aşınmaların ortaya çıkması.
ÖNLENMESi: Kontrol edilebilir nedenler ortadan kaldırılır. Palette yılankavi çalışma varsa burç ve pimler çevrilmelidir. Aşınma nedeni cer dişlileri değil palet iç aşınmalarıdır. Aşınmış kılavuzların aşınma şeritleri değiştirilir. Eksenel kaçıklıklar has­sas bir ölçüm yapılarak düzeltilir.

Diş dibi aşınması:
Diş dibindeki O derece ile 30 derece arasındaki aşınmalar aralarında malzeme birikimi olmadan normal çalışma aşınması sonuncudur.
NEDENi: Makine ileri veya geri hareketlerinde burçlarla olan sürtünme aşınması.
HIZLANDIRICI NEDENLER: Makina ağırlığı, motor gücü CHP), çalışma hızı yürüyüş makara şasisi ara­sına malzeme birikimleri, Çok geniş pabuçlar ve geniş paletler geri çalışmada ortaya çıkan yükler.
SONUÇ: Sadece cer dişlerinde değil, diş iç aşınma ömrünü de belirleyeceğinden cer dişlilerinin tek­rar kullanılmasını kısıtlar.
ÖNLENMESİ: Kontrol edilebilir nedenler ortadan kaldırılır. İleri veya Geri yönde iç aşınmalar:
Diş içindeki 30 derece ile 60 derece arasındaki aşınmalar aralarında malzeme birikimi olmadan normal çalışma aşınması sonuncudur.
NEDENİ: Burçların sürtünme aşınması, yağlı tip zincirlerin malzeme birikiminin bir göstergesidir. Kuru tip paletlerde ise iç aşınma miktarını gösterir.
HIZLANDIRICI NEDENLER: Makina ağırlığı, motor gücü CHP), çalışma hızı yürüyüş makara şasisi ara­sına malzeme birikimleri, Çok geniş pabuçlar ve geniş paletler geri çalışmada ortaya çıkan yükler.
SONUÇ: Cer dişlerinin aşınmasını artması ve diş kavramasının zayıflaması.
ÖNLENMESİ: Kontrol edilebilir nedenler ortadan kaldırılır. Palette yılankavi çalışma varsa burç ve pimler çevrilmelidir. Yapılacak kontrolde gerekli özen gösterilmelidir. Aksi halde cerde önemli ha­sarlar ortaya çıkacaktır.
Dişin geri yönde uç aşınması:
NEDENi: Burçların malzeme birikimi veya iç aşın­ma sonucu palet uzaması gibi nedenlerle cer diş­lerine tam oturarak çalışmamasından kaynakla­nan sürtünme aşınması. Çok gevşek palet geri ha­rekette çırpma yaparak bu aşıntıya neden olur.
HIZLANDIRICI NEDENLER: Makina ağırlığı, motor gücü (HP), çalışma hızı yürüyüş makara şasisi ara­sına malzeme birikimleri, Çok geniş pabuçlar ve geniş paletler geri çalışmada ortaya çıkan yükler.
SONUÇ: (er dişlerinin aşınma ömrünü kısaltarak dayanımını azaltır.
ÖNLENMESi: Kontrol edilebilir nedenler ortadan kaldırılır. Diş ölçme aleti ile ölçüm sonucu aşınma tespit edilirse burç çevrilme veya değişiminde diş­li segmanları değiştirilmelidir. Aksi halde cer ha­sarları oluşur.

About The Author

  • Facebook